แต่ไหนแต่ไร ชนเผ่าเมืองหนาวที่คนส่วนใหญ่ในบ้านเราคุ้นชื่อเห็นจะมีแต่ เอสกิโม ที่อาศัยอยู่ในกรีนแลนด์ อลาสกา แคนาดา และแถบไซบีเรีย

คราวนี้ถึงทีของชนเผ่าเมืองหนาวแถบสแกนดิเนเวียบ้าง

แซมี่ (Sami) ...ชนพื้นเมืองที่อาศัยอยู่ใกล้ขั้วโลกเหนือมากสุด

ว่ากันทางด้านประชากรศาสตร์แล้ว ในคาบสมุทรสแกนดิเนเวียมีจำนวนประชากรแซมี่มากกว่าประชากรชาวนอร์เวย์ สวีเดน และฟินแลนด์เสียอีก

ถ้านับครอบคลุมพื้นที่ทวีปยุโรป แซมี่เป็นชนเผ่ากลุ่มใหญ่ที่สุดในยุโรปเลยทีเดียว มีจำนวนอยู่ระหว่าง 60,000-80,000 คน ในจำนวนนี้ตั้งรกรากอยู่ในนอร์เวย์ถึงครึ่งหนึ่ง นอกนั้นอาศัยอยู่ในสวีเดน ฟินแลนด์ รัสเซีย ฯลฯ

อาชีพของชาวแซมี่มีด้วยกันหลายอย่าง ไม่ว่าจะเป็นตกปลา เพราะแม่น้ำและทะเลสาบของประเทศในแถบสแกนดิเนเวียมีปลาอุดมสมบูรณ์, ล่าสัตว์จำพวกนก กระรอก หรือหมาป่า รวมถึงทำการเพาะปลูก

แต่อาชีพที่เป็นเอกลักษณ์เด่นของชาวแซมี่คือ การเลี้ยงกวางเรนเดียร์

"ที่พวกเราคุ้นเคยกับกวางเรนเดียร์ก็เพราะเป็นสัตว์ในเขตหนาว กวางเรนเดียร์มีประโยชน์หลายอย่าง ทั้งเอามาทำเป็นเครื่องนุ่งห่ม เป็นอาหาร ส่วนกระดูกก็ยังเอามาทำเป็นเครื่องดนตรีได้ด้วย" อิสซาท หนุ่มแซมี่ที่มีอาชีพเลี้ยงกวางเรนเดียร์เล่า

หากเดี๋ยวนี้ชาวแซมี่ก็หันเหไปประกอบอาชีพอื่น ตามสภาพสังคมที่เปลี่ยนแปลงไป อย่างอิงเกอร์ก็ทำงานเป็นครู หรือเบริทก็เป็นล่าม แปลระหว่างภาษาแซมี่-นอร์เวย์ เอื้อประโยชน์ต่อการสื่อสารระหว่างกันได้เยอะ

หากจะวาดภาพแซมี่ว่าเป็นชนพื้นเมืองที่ตามไม่ทันยุคโลกาภิวัตน์เห็นทีจะคิดผิด เพราะพวกเขายืนยันว่ามีครบอย่างที่เรียกว่าไม่น้อยหน้าสังคมอื่น

"เราใช้ชีวิตเหมือนผู้คนที่อาศัยอยู่ในเมืองทั่วไป ไม่ได้โลว์เทค หรือตัดขาดจากโลกภายนอก"

"ชุมชนที่เราอยู่มีโรงเรียนระดับประถมศึกษา มัธยมศึกษา วิทยาลัย และมหาวิทยาลัย เรียกว่าเรื่องการศึกษาเราพร้อมมาก"

"เรื่องเทคโนโลยีเราก็มีมือถือใช้ มีปาล์ม มีกล้องดิจิตอล มีคอมพิวเตอร์โน้ตบุ๊ก มีอินเตอร์เน็ต ฯลฯ อย่างพวกเราถึงจะไม่เคยมาเมืองไทยแต่ก็พอรู้จักประเทศไทยมาก่อน เพราะเราหาข้อมูลจากอินเตอร์เน็ต"

"ส่วนการแต่งกายของเราก็ทั่วไป เสื้อยืด กางเกงยีนส์ แต่ถ้าต้องเข้าร่วมพิธีของแซมี่หรือมีงานเทศกาลต่างๆ ของชนพื้นเมืองของเรา เราก็จะใส่ชุดพื้นเมือง" โจฮานและอิงเกอร์ช่วยกันอธิบายยาว

ขณะเดียวกันก็ยังรักษาอัตลักษณ์ความเป็นแซมี่ไว้ได้อย่างเหนียวแน่น ที่เห็นชัดคือเพลง โยอิค ซึ่งเปรียบได้กับเพลงประจำตัวของชนพื้นเมืองแซมี่

อิงเกอร์และเบริท ที่เป็นนักดนตรีแซมี่ด้วย อธิบายถึงเพลงโยอิคว่า เป็นการร้องเพลงแบบประสานเสียง มีเครื่องดนตรีสำคัญคือกลองไว้เล่นประกอบ

ปกติเพลงโยอิคจะร้องด้วยท่วงทำนองที่ค่อนข้างช้าและให้เสียงดังคล้ายอยู่ในลำคอ คนร้องต้องพยายามแสดงออกถึงอารมณ์ความรู้สึกของเพลงให้ได้มากที่สุด ไม่ว่าจะเป็นดีใจ เสียใจ โกรธ ฯลฯฯ

ทำนองหรือเนื้อหาของเพลงมีแรงบันดาลใจมาจากธรรมชาติ ทั้งสิ่งแวดล้อมหรือสัตว์ หรือจะมาจากคน รวมทั้งโอกาสพิเศษต่างๆ ก็ยังได้

จริงๆ แล้วก่อนหน้าที่สิงห์ คอร์ปอเรชั่น จะเปิดตัวโครงการคัดเลือก 4 คนไทยไปปักธงชาติที่จุดเหนือสุดของโลก ชาวแซมี่ก็ได้มีการแนะนำชนเผ่าของตนเองผ่านทางเว็บไซต์อยู่เหมือนกัน

ทั้งยังมีเว็บไซต์ที่จัดทำเป็นภาษาอังกฤษโดยเฉพาะตั้งแต่ปี พ.ศ.2539 เพื่อให้ข้อมูลและความรู้เกี่ยวกับชาวแซมี่ ไม่ว่าจะเป็นด้านประวัติศาสตร์ ประเพณีวัฒนธรรม ศิลปะ อาชีพ ฯลฯ

ใครอยากทราบเรื่องราวของชนเผ่าแซมี่นอกเหนือจากนี้ สามารถเปิดเข้าไปอ่านกันได้ที่ www.itv.se/boreale/semieng.htm

ความที่เป็นตำแหน่งที่เรียกได้ว่าจุดสูงสุดของโลก บวกกับการมีสภาพอากาศหนาวยะเยือกถึงขั้นติดลบ 50-55 องศาเซลเซียส, ช่วงเดือนพฤศจิกายน-มกราคมที่ขั้วโลกเหนือจะมืดมากถึงขั้นเรียกได้ว่าแทบไม่มีแสงให้ความสว่าง และระหว่างเดือนมิถุนายน-สิงหาคม ที่พระอาทิตย์จะขึ้นตลอด ทำให้ทั้งหมดกลายเป็นเสน่ห์ของขั้วโลกเหนือ ที่ขณะเดียวกันก็ดูราวกับเป็นสิ่งท้าทายที่รอให้นักเดินทางหรือนักผจญภัยมาพิชิต

มติชน 08 มีนาคม พ.ศ. 2549