|
บัตรอวยพรปีใหม่ ในประเทศไทย
 เอนก
นาวิกมูล นักค้นคว้าประวัติศาสตร์ เขียนไว้ว่า ธรรมเนียมการส่ง ส.ค.ส.เป็นเรื่องที่ไทยเราได้รับแบบอย่างมาจากฝรั่ง
พระมหากษัตริย์ของไทยที่ทรงเริ่มส่ง ส.ค.ส. และอาจเป็นบุคคลแรกในประเทศที่ส่ง
ส.ค.ส. คือพระบาทสมเด็จพระจอมเกล้าเจ้าอยู่หัว รัชกาลที่ 4 หลักฐานเก่าที่สุดคือหนังสือพิมพ์บางกอกรีคอร์ดเดอร์
ฉบับวันที่ 13 ม.ค.2409 ในโอกาสขึ้นปีใหม่ ปี ค.ศ.1866 หรือตรงกับ
พ.ศ.2409
ต่อมาในสมัยรัชกาลที่ 5 ส.ค.ส.ส่วนใหญ่พบในหอจดหมายเหตุแห่งชาติ ในช่วงปี
2429 มีลักษณะเป็นนามบัตร เขียนคำว่า ส.ค.ส.ปีนั้นปีนี้ลงไป หรือไม่ก็เขียนคำอวยพรลงบนแผ่นกระดาษฝรั่ง
นอกจากนี้ยังพบ ส.ค.ส.ฝรั่งปะปนอยู่อีกหลายแผ่น เป็นคำถวายพระพรรัชกาลที่
5 จากข้าราชสำนัก
สำหรับบัตรอวยพรปีใหม่ของฝรั่ง เกิดขึ้นใกล้เคียงกับบัตรอวยพรคริสต์มาส
เกิดขึ้นในช่วงคริสต์ศตวรรษที่ 15 โดยชาวเยอรมัน พบหลักฐานเป็นแม่พิมพ์แผ่นไม้
นิยมทำเป็นภาพรูปบ้านและรูปพระเยซูในวัยเยาว์ พร้อมกับคำอวยพรว่า Ein
gut selig jar หมายถึงปีที่ดีและมีสุข
ต่อมาชาวอังกฤษพัฒนารูปแบบบัตรอวยพร ให้สวยงามและมีสีสันมากขึ้น ในศตวรรษที่
18 นักเรียนประจำนิยมส่งการ์ดคริสต์มาสและปีใหม่ไปให้ทางบ้าน เพื่ออวยพรพ่อแม่และคนที่บ้าน
ทั้งยังจะได้อวดลายมือด้วย ขณะเดียวกันกลุ่มพ่อค้าก็นิยมส่งการ์ดให้ลูกค้าในวันปีใหม่
จนเป็นที่แพร่หลายตั้งแต่ปี ค.ศ.1770
(27 พ.ย. 2545)
ข้อมูลจากวารสารสารวัฒนธรรม ฉบับที่ 1 เดือน มกราคม 2548 บอกว่าผู้ที่สนใจอยากจะเห็นบัตรอวยพรย้อนยุค
นับตั้งแต่รัชสมัยพระบาทสมเด็จพระจุลจอมเกล้าเจ้าอยู่หัวจนถึงยุคปัจจุบันได้ที่
สำนักหอจดหมายเหตุแห่งชาติ ซึ่งที่นี่สามารถค้นภาพบัตรอวยพรที่หลากหลายทั้งรูปแบบและสีสัน
ซึ่งส่วนใหญ่จะเป็นบัตรอวยพรที่เจ้านาย ข้าราชการชั้นผู้ใหญ่และชั้นผู้น้อยส่งมาถวายแด่พระบาทสมเด็จพระเจ้าอยู่หัวในรัชกาลที่
5 รัชกาลที่ 6 และรัชกาลที่ 7
พร้อมยังให้ข้อมูลเพิ่มเติมว่า ในช่วงสมัยที่เริ่มมีการส่งบัตรอวยพรปีใหม่
นอกจากบัตรอวยพรเนื่องในวันปีใหม่ของไทยแล้ว ยังปรากฎบัตรอวยพรเนื่องในวันตรุษฝรั่งคือ
วันที่ 25 ธันวาคม หรือที่เรียกว่า วันคริสต์มาสและวันขึ้นปีใหม่สากลคือวันที่
1 มกราคม ด้วย
ในยุคแรกๆ ลักษณะบัตรอวยพรมีขนาดเล็กเท่านามบัตรปรากฎเฉพาะชื่อของ
ผู้ส่ง ตำแหน่ง และปีพุทธศักราช เท่านั้นตัวอักษรมีทั้งตัวพิมพ์และเขียนด้วยลายมือ
ต่อมาบัตรอวยพรมีขนาดใหญ่ขึ้น เท่าโปสการ์ด หรืออาจใหญ่กว่า เป็นภาพวาดสีน้ำ
มีสีสันและลวดลายงดงาม ส่วนใหญ่เป็นภาพดอกไม้ ผลไม้ และสัตว์คำอวยพรเป็นร้อยแก้ว
หรือบทร้อยกรอง และมีการใช้คำที่แปลกออกไปจากปัจจุบันบ้าง เช่นคำว่า
ศุข แทนคำว่า สุข คำว่า รฤก แทนคำว่า ระลึก และใช้คำว่า ถ.ค.ส.
เพื่อถวายความสุขแด่พระมหากษัตริย์ เป็นต้น
เมื่อประเทศไทยมีการติดต่อกับต่างประเทศมากขึ้น บัตรอวยพรจะปรากฎเป็นภาพพิมพ์ที่นำเข้ามาจากต่างประเทศ
และมีข้อความอวยพรเป็นภาษาอังกฤษเพิ่มขึ้นมาด้วย บัตรอวยพรชุดที่เด่นเป็นภาพชุดพระบาทสมเด็จพระจุลจอมเกล้าเจ้าอยู่หัว
สมเด็จพระศรีพัชรินทราบรมราชินีนาถและพระราชโอรส รวมทั้งภาพเหตุการณ์สำคัญ
เช่น พระราชพิธีบรมราชาภิเษก เป็นต้น
ในรัชสมัยพระบาทสมเด็จพระมงกุฎเกล้าเจ้าอยู่หัวรูปแบบบัตรอวยพรวันปีใหม่
ชุดที่เด่น มีลักษณะเช่นเดียวกับในรัชสมัยพระบาทสมเด็จพระจุลจอมเกล้าเจ้าอยู่หัว
เช่นภาพถ่ายที่อัดบนบัตรอวยพร ชุดภาพการซ้อมรบเสือป่า ณ จังหวัดนครปฐม
และปรากฎบัตรอวยพรที่มีรูปแบบแปลกตาไปจากเดิมคือ บัตรอวยพรส่งความสุขเนื่องในวันวิสาขบูชา
ซึ่งอาจสันนิษฐานได้ว่าพระบาทสมเด็จพระมงกุฎเกล้าเจ้าอยู่หัว ทรงพระกรุณาโปรดเกล้าฯ
ให้ริเริ่มขึ้นเพื่อแสดงความเป็นเอกลักษณ์ของประเทศไทยและคนไทยที่นับถือพุทธศาสนารูปแบบบัตรอวยพรมีขนาดเท่าโปสการ์ดขอบสีทอง
ประดิษฐ์เป็นลวดลายไทยสวยงาม ส่วนใหญ่เป็นภาพวาดด้วยสีน้ำ และภาพพิมพ์แสดงเหตุการณ์สำคัญทางศาสนาเช่น
พระพุทธเจ้าเมื่อเสด็จออกทรงผนวช ทรงเทศนา ฯลฯคำอวยพรจะเน้นใช้ภาษาบาลีที่มีความหมายลึกซึ้ง
ในรัชสมัยพระบาทสมเด็จพระปกเกล้าเจ้าอยู่หัวปรากฎแบบร่างบัตรอวยพรปีใหม่
ที่ทรงพระกรุณาโปรดเกล้าฯให้จัดทำขึ้น เพื่อทรงอวยพรชาวต่างประเทศ
จากหลักฐานเอกสารจดหมายเหตุ พระเจ้าวรวงศ์เธอ พระองค์เจ้าอาทิตย์ทิพอาภา
ประธานผู้สำเร็จราชการแทนพระองค์ในพระบาทสมเด็จพระเจ้าอยู่หัวอานันทมหิดลทรงประกาศให้ประเทศไทยเปลี่ยนมาใช้วันที่
1 มกราคม พ.ศ. 2484 เป็นวันขึ้นปีใหม่เหมือนอย่างประเทศทั้งหลาย ด้วยว่า
วันที่ 1 มกราคม ใกล้กับวันแรม 1 ค่ำของไทย และเป็นการใช้ฤดูหนาวเริ่มต้นปี
บัตรอวยพรเนื่องในวันปีใหม่ 1มกราคม จึงเกิดขึ้นนับแต่นั้นมา
ในปีพุทธศักราช 2529 และ 2531 สมเด็จพระเทพรัตนราชสุดาฯ
สยามบรมราชกุมารี ทรงพระกรุณาโปรดเกล้าฯ ให้กรมศิลปากร จัดพิมพ์บัตรอวยพรเนื่องในวันวิสาขบูชาขึ้น
เพื่อฟื้นฟูและอนุรักษ์ประเพณีการส่งบัตรอวยพรเนื่องในวันสำคัญทางศาสนาทรงพระราชนิพนธ์บทอวยพรพร้อมภาพถ่ายฝีพระหัตถ์รูปวัดพระพุทธรูป
เจดีย์ และลวดลายศิลปะไทยที่งดงาม
บัตรอวยพรปีใหม่ของไทยเป็นเอกสารจดหมายเหตุที่มีคุณค่าและความสำคัญที่สามารถบอกเล่าเรื่องราวในอดีตสะท้อนขนบธรรมเนียมประเพณีของสังคมไทยในแต่ละยุคสมัยรวมทั้งความวิจิตรบรรจงด้านวรรณศิลป์
นอกเหนือจากความสวยงามของภาพที่ปรากฎ มีความหมายและทรงคุณค่าสำหรับผู้ที่ได้รับ
และเป็นรูปแบบของการส่งความสุขที่ยังคงใช้ได้ทุกยุคทุกสมัย
|
