งามทั้งภายในและภายนอก
โดย หลวงพ่อจรัญ ฐิตธมฺโม

ความงามเป็นสมบัติที่มนุษย์ต้องการ คนเราจึงมีเครื่องแต่งตัวประดับประดาด้วยเครื่องอลังการต่างๆ เครื่องประดับทำให้งามภายนอก ส่วนศิลปวิทยาและความประพฤติ คือ เครื่องประดับภายใน ผู้ซึ่งแต่งตัวด้วยเครื่องประดับภายนอก แต่ไม่มีศิลปวิทยา ก็จะงามชั่วคราวไม่ยั่งยืน ถ้ามีวิชาความรู้ดูสง่า
แต่ความประพฤตินั้นเสีย ไม่อาจรักษาความสง่านั้นไว้ได้

ความประพฤติจะเป็นไปถูกทางได้ ต้องอาศัยธรรม คือ ขันติ ความอดทน โสรัจจะ ความเสงี่ยม เป็นหลัก

ขันติ แปลว่า ความอดทน มี ๓ ประการ

คือ ทนตรากตรำ ทนลำบาก ทนเจ็บใจ

ความทนตรากตรำ ย่อมเป็นปัจจัยให้ทำงานสำเร็จ ได้ทรัพย์สมบัติ ยศศักดิ์ชื่อเสียง เป็นผลบำรุงตนและหมู่คณะให้รุ่งเรืองไพศาล

ความทนลำบาก ย่อมเป็นปัจจัยมิให้เสียสติสัมปชัญญะ ซึ่งเป็นคุณควรต้องประสงค์ในเวลาจำเป็น

ความทนเจ็บใจ ย่อมเป็นปัจจัยไม่ให้ประพฤติผิดพลั้ง ด้วยกำลังโทสะสกัดกั้นกายวาจา มิให้แสดงกิริยาแปรผัน ซึ่งเป็นอาการน่าเกลียดน่าอาย

การรักษามารยาทให้เรียบร้อย ได้ชื่อว่า โสรัจจะ พูดสั้นๆ คือ ความเสงี่ยม ข้อนี้ต้องมีเป็นคู่กัน ถ้ามีแต่ความอดทนอย่างเดียว ไม่รู้จักรักษากิริยามารยาท กายวาจาก็จะไม่เรียบร้อยต้องตามความนิยม เมื่อมีโสรัจจะเข้ากำกับคู่กัน ย่อมทำให้งามทั้งภายในและภายนอก

แม้สาธุชนก็ยึดธรรมข้อนี้เป็นหลัก ต้องทนตรากตรำทำกิจให้สำเร็จตามหน้าที่ของตน เวลาเจ็บไข้ไม่ทำใจเสาะ ต้องอดทน ทำใจให้ประกอบด้วยสติสัมปชัญญะ จึงจะถูกต้องตามลักษณะของสาธุชน ท่านต้องเป็นผู้อดกลั้นต่อถ้อยคำที่แสลงหู ไม่ทำใจโมโหหุนหันในเมื่อยังไม่ถึงเวลา ซึ่งเป็นกิริยาทำให้เสียการ ต้องเป็นผู้รักษากายวาจารักษามรรยาทให้ให้ถูกต้องตามวินัยของตน
เมื่อเป็นเช่นนี้ก็จะบำรุงตนและหมู่คณะของตน ให้รุ่งเรืองไพศาลเป็นที่สรรเสริญ ของนักปราชญ์ทั้งทางโลก และทางธรรม ดังพรรณนามางามด้อย

จะเป็นใครก็ตาม เมื่อเกิดความโกรธ ความงามจะด้อย และยิ่งขาดธรรมะ คือ ขันติ โสรัจจะ แล้วจะหมดงามทันที