เกษตรกรต้นแบบ
"ประวิทย์ บุญมี : กับแนวคิดส่งต่อส้มโอพันธุ์ดี สู่รุ่นลูกรุ่นหลาน"
 29 มีนาคม 2560   438
จ.นครปฐม
จิตสำนึกของเรา เรารักในท้องถิ่นเรา
เพราะฉะนั้นเราควรยอมรับ
และรักษารากเหง้าของความเป็นเรา
ให้สืบทอดไปสู้รุ่นลูกรุ่นหลาน

คุณประวิทย์ บุญมี เกษตรกรชาวสวนส้มโอแห่งนครชัยศรี

คนนอกมักจะมองคนที่ประสบความสำเร็จในชีวิตเป็นคนที่น่าอิจฉาและน่ายกย่อง แต่น้อยคนนักที่จะนึกถึงภาพช่วงเวลาที่ลำบาก ช่วงเวลาแห่งการฝ่าฟันอุปสรรคของคนที่ประสบความสำเร็จในชีวิตเหล่านั้นว่ากว่าจะได้มาต้องอาศัยความมุ่งมั่นและอดทน อย่างที่คุณประวิทย์ บุญมี เกษตรกรชาวสวนส้มโอแห่งนครชัยศรีได้เผชิญและฝ่าฟันมา ซึ่งเรื่องราวของคุณประวิทย์เป็นแบบอย่างของคนที่รักในถิ่นฐานบ้านเกิดและความไม่ท้อแท้ต่ออุปสรรคได้เป็นอย่างดี

เมื่อถามว่าคุณประวิทย์ใช้หลักคิด แนวคิดไหนในการดำเนินชีวิต คุณประวิทย์บอกว่าใช้หลักความใจเย็นเข้าสู้ “ถ้าเปรียบเหมือนอย่างการปลูกส้มโอก็ต้องอดเปรี้ยวไว้อมหวาน ถ้าเราใจร้อนทุกอย่างที่ออกมาก็จะไม่ดี ความใจเย็นทำให้เรามีสติ มีเวลาคิดไตร่ตรองมากขึ้น ทำให้ชีวิตเรามั่นคงทุกก้าวย่างครับ”

กว่าจะถึงจุดนี้ ... ผ่านอะไรมาบ้าง
คุณ ประวิทย์ บุญมี อายุ51ปี ปัจจุบันยังเป็นประธานเครือข่ายวิสาหกิจชุมชนส้มโอนครชัยศรี คุณประวิทย์บอกว่าจังหวัดนครปฐมเป็นที่ตั้งของมณฑลเก่าแก่ คือมณฑลนครชัยศรี ซึ่งมีความเจริญรุ่งเรืองทั้งด้านคมนาคมทางน้ำและทางบก ยังมีสวนผลไม้นานาพันธุ์ และที่สร้างชื่อเสียงเป็นที่นิยมแก่ผู้บริโภคมากที่สุด คือ ส้มโอ

ส้มโอนครชัยศรี

“ พูดถึงส้มโอนครปฐมเนี่ย ประมาณเมื่อ 30 ปีก่อน แถบศาลายา นครชัยศรี ปลูกส้มโอกันน้อยมาก ส่วนใหญ่จะปลูกแถวๆ ต. ทรงคะนอง อ. สามพราน แต่ที่มาเรียกกันว่าส้มโอนครชัยศรีนั้นก็เพราะว่าสมัยก่อนนครปฐมเป็นที่ตั้งที่ว่าการมณฑลนครชัยศรี คนเก่าแก่ก็เลยเรียกชื่อนี้กันเรื่อยมาว่าส้มโอนครชัยศรีครับ ”

ส้มโอนครชัยศรี. . .
คุณประวิทย์ยังบอกอีกว่าส้มโอในนครปฐมนั้นจะมีปลูกในอำเภอนครชัยศรี อำเภอสามพราน และอำเภอพุทธมณฑล เป็นส่วนใหญ่ ซึ่งส้มโอนครชัยศรีนี้เป็นผลไม้ที่กรมทรัพย์สินทางปัญญาออกสิทธิบัตรเป็นผลไม้บ่งชี้ทางภูมิศาสตร์ ซึ่งเป็นเอกลักษณ์เฉพาะถิ่นมีที่เดียวในโลก

ส้มโอนครชัยศรีที่นิยมปลูกและนิยมบริโภคมีอยู่ 5 สายพันธุ์ ได้แก่ ส้มโอพันธุ์ทองดี ส้มโอพันธุ์ขาวน้ำผึ้ง ส้มโอพันธุ์ขาวพวง ส้มโอพันธุ์ขาวแป้น ส้มโอพันธุ์ขาวหอม

ทุกอย่างล้วนมีปัญหา..ถ้าสามัคคีก็แก้ได้
แม้ว่าทุกอย่างจะดูไปได้สวยสำหรับชาวสวนส้มโอนครชัยศรี แต่กว่าจะผ่านมามีวันนี้ได้ คุณประวิทย์บอกว่าชาวสวนส้มโอนั้นสู้กันมามาก เจอปัญหาและช่วยกันแก้อย่างสามัคคีกลมเกลียว

ในเดือนธันวาคมของทุกปี ชาวสวนจะมีการสกัดน้ำคือการไม่ให้น้ำส้มโอเลยประมาณครึ่งเดือน ถ้าฝนไม่ตก หลังจากนั้นประมาณเดือนมกราคม จะขึ้นน้ำทุกวันเพื่อให้ส้มโอแตกยอด ออกดอก ให้ผลผลิต ปัญหาคือช่วงนี้จะมีการปล่อยน้ำเสียจากโรงงานออกมาทุกปี นั่นจะมีผลต่อชาวสวนส้มโออย่างมาก ทำให้ดอกที่กำลังออกไม่สามารถติดผลได้ หรือ ต้นจะสลัดดอกร่วงหมด คุณประวิทย์บอกว่าแม้ว่าจะมีการร้องเรียนไปแล้วหากแต่ก็ยังไม่ได้รับการปรับปรุงแก้ไขในส่วนนี้เลย ทุกวันนี้ชาวสวนต้องอาศัยน้ำฝนในการเยียวยาต้นส้มโอในสวนเท่านั้น

“การแก้ปัญหาของชาวสวนต้องบอกเลยว่าเราหวังพึ่งน้ำฝนอย่างเดียวเลย เพราะน้ำเสียมีผลต่อการให้ผลผลิตของส้มโอมาก ในปีไหนช่วงไหนฝนดีเราก็จะได้ผลผลิตดี ในแต่ละต้นหากติดผลสัก 50 ลูกเราก็ยังสามารถเลือกได้ว่าจะคัดเลือกลูกสมบูรณ์ไว้ส่วนผลไม่สมบูรณ์ก็จะเด็ดทิ้งเมื่อเก็บผลผลิตจำหน่ายก็จะได้ราคาดีหน่อย แต่หากปี ไหนฝนฟ้าไม่ดีต้นส้มโอติดผลเพียง 20 ลูกต่อต้นเราก็ไม่มีทางเลือกก็ต้องเอาไว้หมด ลูกเบี้ยว ผลไม่ค่อยสมบูรณ์เก็บจำหน่ายก็จะได้ราคาต่ำลงตามเกรดของผลผลิต แต่ก็ยังดีกว่าไม่ได้อะไรเลย” คุณประวิทย์เล่าถึงปัญหาที่ชาวสวนส้มโอเจอจากผลกระทบที่เกิดจากภายนอก แต่ชาวสวนทุกคนก็ช่วยกันหารือปรึกษาแก้ไขกันมาได้

“อย่างเมื่อปี2554 ที่เกิดมหาอุทกภัยเราได้รับผลกระทบมากที่สุด สามอำเภอที่ปลูกไว้7,000ไร่ หลังปี54 เหลือไม่ถึง1000ไร่ เรียกว่าเสียหายแทบจะทั้งหมด เราต้องเริ่มนับหนึ่งกันใหม่ รัฐบอกจะช่วยทดแทนแค่ไร่ละ5,098บาท ซึ่งมันไม่พอ เรารู้สึกว่ามันไม่ยุติธรรมเมื่อเทียบกับพืชอื่นๆเช่นอย่างกล้วยไม้รัฐให้ไร่ละ80,000-100,000 ดอกไม้อื่นไร่ละ30,000-60,000บาท ของเราเป็นพืชยืนต้นไม่สามารถยกหนีน้ำท่วมได้ ทำไมถึงให้น้อยทั้งที่ความเสียหายเรามันมากกว่าที่ตาเห็น” คุณประวิทย์เล่าประสบการณ์ผ่านแววตาที่รู้สึกน้อยใจ จากเหตุนี้เองคุณประวิทย์กับชาวสวนในสามอำเภอก็เลยเรียกร้องให้รัฐบาลทบทวนอีกครั้งและอดทนสู้อยู่2ปีก็ได้มาเป็นไร่ละ 3 หมื่นกว่าบาท
“ถามว่าทำไมเรียกร้องมาก? ถ้าให้เลือกระหว่างไร่ละ3หมื่นกับน้ำไม่ท่วม ชาวสวนส้มโอบอกเป็นเสียงเดียวกันได้เลยว่าขอน้ำไม่ท่วมดีกว่า แต่เมื่อมันเกิดเรื่องอย่างนี้ไปแล้วก็โทษใครไม่ได้ เมื่อได้เงินมาเราก็เริ่มต้นจากศูนย์กันใหม่ ก็สู้กันไป”


เป็นชาวเกษตรกร ไม่ว่าจะทำพืชชนิดไหนย่อมมีความรักความผูกพันในสิ่งที่ทำ ชาวสวนส้มโอนครชัยศรีก็เช่นกัน คำพูดของคุณประวิทย์ต่อจากนี้นั้นยืนยันได้เป็นอย่างดี

“ถามว่าท้อมั้ย? ตอนที่ได้เงินชดเชยมาน้อยก็ท้อนะ อยากเปลี่ยนไปทำนามากกว่าเพราะตอนนั้นข้าวราคาดี แต่ในจิตสำนึกของเรา เรารักท้องถิ่นเรา เราต้องอนุรักษ์ส้มโอผลไม้ท้องถิ่นที่เป็นเอกลักษณ์ของจังหวัดเราเอาไว้ให้ได้ เพราะแม้แต่คำขวัญของจังหวัดเราที่ว่า ส้มโอหวาน ข้าวสารขาว ลูกสาวงาม ข้าวหลามหวานมัน สนามจันทร์งามล้น พุทธมณฑลคู่ธานี พระปฐมเจดีย์เสียดฟ้า สวยงามตาแม่น้ำท่าจีน แม้แต่คำขวัญก็ยังมีคำว่าส้มโอขึ้นต้น แล้วเราจะละทิ้งความเป็นเอกลักษณ์ของเราได้ยังไง”

คุณประวิทย์ส่งท้ายด้วยความภาคภูมิใจในความเป็นเกษตรกรสวนส้มโอแห่งนครชัยศรี นับว่าน่านับถือเป็นอย่างมาก ถือว่าเป็นเกษตรกรแบบอย่างที่ดีมากๆเลยทีเดียว


ปลูกส้มโออย่างไรให้ผลผลิดดี......

คุณประวิทย์แนะนำว่า การปลูกส้มโอสิ่งสำคัญที่สุดคือการเลือกสายพันธุ์ที่ดีตั้งแต่เริ่มต้น ควรจะเลือกกิ่งพันธุ์ที่มีความสมบูรณ์ โดยชี้ว่าควรจะเลือกจากสวนที่รู้จัก หรือหากไม่รู้จักต้องสอบถามจากเจ้าของสวนว่า เป็นสวนที่ปลูกเพื่อเก็บลูกหรือสวนที่ตอนกิ่งขายอย่างเดียว ซึ่งถ้าปลูกตอนกิ่งขายไม่ควรไปขอซื้อเพราะไม่เคยไว้ลูก ถ้าซื้อมาปลูกต้องรอถึง 5 ปี กว่าจะรู้ได้ว่าเมื่อมีผลแล้ว ขั้วหลุดง่าย เพราะคนทำกิ่งขายจะเน้นความสมบูรณ์ของกิ่งเป็นหลัก จึงควรเลือกสวนที่เก็บผลขายแล้วตอนกิ่งขายด้วยจึงจะปลอดภัยกว่า

ส้มโอที่ผ่านการคัดสรรพร้อมจำหน่าย

คุณประวิทย์บอกว่าการขยายพันธุ์ด้วยการตอน เมื่อกิ่งมีการแตกใบอ่อน ให้ทิ้งไว้สัก 3 เดือนให้มีรากเต็มที่ จากนั้นจะตัดกิ่งตอนลงปลูกในหลุมที่ เตรียมไว้ทันที

สำหรับหลุมปลูก มีขนาดความลึก ประมาณ 10 เซนติเมตร กว้าง ประมาณ 50 เซนติเมตร อาจต้องมีการใส่ปุ๋ยรองก้นหลุมหรือไม่ต้องก็ได้ เมื่อลงหลุมแล้ว ให้ใช้ไม้รวกปักยึดต้นสัก 3 อันเพื่อป้องกันลมพัดต้นล้มหรือเอียง อันมีผลต่อระบบรากทำให้ต้นเจริญเติบโตช้า ระหว่างที่ต้นมีขนาดเล็ก แล้วถ้าไม่ใช่หน้าฝนต้องหมั่นรดน้ำทุกวัน วันละ 1 ครั้ง ควรรดให้ท่วมขัง ให้ทำเช่นนี้ประมาณ 3 สัปดาห์ หลังจากนั้นต้นจะฟื้นขึ้นจึงค่อยเว้นวรรคการรดน้ำ พอถึงช่วงแตกใบอ่อนรุ่นแรกให้ฉีดยาป้องกันหนอนชอนใบ เพลี้ย ไร แล้วให้ใส่ฮอร์โมนด้วย สำหรับปุ๋ยที่ใส่ควรใช้ตัวหน้าสูง เช่น 30-20-0 เพื่อเร่งการเจริญเติบโตทั้งต้นและใบ ให้ใส่ จำนวน 1 ช้อนแกงโรยบริเวณรอบต้นให้ห่างสักฝ่ามือแล้วรดน้ำตาม

พอเริ่ม เข้าฤดูแล้ง ให้ใส่ปุ๋ยคอก เพื่อรักษาความชุ่มชื้นหน้าดินในช่วงขาดน้ำแล้วยังเป็นการช่วยในเรื่องการแตกใบอ่อนด้วย ปุ๋ยคอกที่ใช้จะเป็นมูลไก่หรือมูลหมูก็ได้ตามความสะดวก แต่สำหรับคุณประวิทย์เลือกใช้มูลไก่ โดยซื้อมาเป็นกระสอบ ขนาด 25 กิโลกรัม จากนั้นนำมาพักไว้สัก 5 เดือน จนกว่าจะหมดกลิ่นแล้ว แนะนำว่าห้ามซื้อมาแล้วใส่ต้นทันทีเพราะจะทำให้ต้นตายได้ การใส่มูลไก่ ต้นละประมาณ 5 กิโลกรัม ในช่วงที่ต้นส้มโอมีอายุปีกว่า จากนั้น จะเริ่มใส่ปุ๋ยสูตรอีก อาจจะเป็นสูตรเดิม คือ 30-20-0 หรือจะเปลี่ยนเป็น 20-20-0 ก็ได้เพื่อเป็นการเร่งระบบรากให้แข็งแรงพรอ้มกับสร้างลำต้นให้มีขนาดใหญ่ ใส่ปุ๋ยต้นละสัก 3 ขีด โรยรอบต้นแล้วรดน้ำตาม ควรใส่ทุกเดือนแล้ว ให้ใส่ไปตลอดจนถึงอายุ 5 ปี จากนั้นจึงปรับเป็นปุ๋ยสูตรเสมอ 16-16-16 เพื่อ เป็นการบำรุงผลกับต้น อย่างไรก็ตามสูตรปุ๋ยอาจมีการสลับได้ตามความเหมาะสม ระหว่างที่ต้นเจริญเติบโตควรมีการตัดแต่งกิ่งเพื่อให้ต้นมีความสมบูรณ์ สามารถรับแสงและอากาศได้อย่างเต็มที่

การตัดแต่งกิ่งใบควรสังเกตว่ากิ่งใบอันไหนที่มีลักษณะไม่งาม ดูโทรม ให้ตัดทิ้ง อาจไล่ตั้งแต่กิ่งใบด้านล่างขึ้นมา อย่างไรก็ตาม ควรตัดแต่งพอสมควร อย่าไปตัดออกมาก เพราะจะส่งผลต่อการเจริญเติบโต ควรตักโคลนในร่องขึ้นมาใส่ที่ต้นปีละครั้งเพื่อนำสารอาหารขึ้นมาหล่อเลี้ยงต้นให้สมบูรณ์

เทคนิคและภูมิปัญญาในการดูแลส้มโอ...

การตัดแต่งกิ่ง
ควรตัดแต่งกิ่งที่ขึ้นแข่งกับลำต้นให้หมด รวมทั้งกิ่ง ที่ไม่ได้ระเบียบ กิ่งที่มีโรคแมลงทำลายออกทิ้ง การตัดแต่งกิ่งควร ทำด้วยความระมัดระวังอย่าให้กิ่งฉีก หลังจากตัดแต่งกิ่งควรใช้ ยากันเชื้อราหรือปูนกินหมากผสมน้ำทาตรงรอยแผลที่ตัด เพื่อกันแผลเน่าเนื่องจากเชื้อรา

"เคล็ดลับที่ทำให้เราได้เปรียบอีกอย่างหนึ่งคือ ถึงแม้ว่าตอนนี้มีหลายพื้นที่ทั่วประเทศที่สามารถปลูกส้มโอได้แต่ด้วยความได้เปรียบทางธรรมชาติ ทำให้ดิน น้ำ อากาศ ในบริเวณพื้นที่นครชัยศรีปลูกส้มโอได้รสชาติอร่อย มีหวานอมเปรี้ยวเล็กน้อย มีเนื้อแน่น สีสวย อันเป็นเสน่ห์และเอกลักษณ์ประจำพันธุ์ จนเป็นที่ต้องการของตลาดอย่างมาก และนับว่าส้มโอยังคงเป็นไม้ผลที่สร้างเงิน ให้แก่ชาวสวนทุกคนได้เป็นอย่างดี"

การตกแต่งลูกส้มโอ
บางทีส้มโอออกลูกมาแล้วไม่สมบูรณ์ บางคนคิดว่าจะปลิดทิ้งก็เสียดาย ถ้าเสียดายก็จะได้แค่ลูกนั้นเพียงลูกเดียว ส่วนบางลูกบางอันที่อยู่บนยอดก็ต้องปลิดทิ้งด้วย เพราะยอดต้องการที่จะแตกทรงพุ่มขึ้นไป ถ้าเราไปหวงไปไว้ลูก พอใหญ่ขึ้นซัก7-8เดือนขึ้นมา เราไปเก็บลูกได้ลูกปุ๊บต้นก็จะโทรมขึ้นมาทันทีเลย

เคล็ดการดูแลให้ต้นส้มโอไม่อายุสั้น
ถ้าเราปลูกไปช่วงแรกๆแนะนำว่าอย่าโลภ สมมุติว่าส้มโอปีที่สาม ส้มโออาจจะโต พุ่มใหญ่มากและออกลูกมาเยอะ แต่จริงๆแล้วเราสมควรจะไว้ลูกซัก10ลูกก็พอ บางคนเห็นว่าทรงพุ่มใหญ่ คิดว่าน่าจะไว้ซัก50ลูก แต่ถ้าทำอย่างนั้นเราก็จะได้แค่50ลูกนั้น หลังจากนั้นต้นเค้าจะโทรมทันทีเลยใบจะเหลืองซีด อย่างน้อยต้อง5ปีขึ้นไปถึงจะไว้ผลได้เยอะ แนะนำคือเริ่มแรกอย่าโลภ ต้องยอมอดเปรี้ยวไว้อมหวาน

เกียรติประวัติและผลงาน
ปัจจุบันเครือข่ายวิสาหกิจชุมชนส้มโอนครชัยศรี ที่คุณประวิทย์ บุญมี เป็นประธานอยู่ มีสมาชิก 181 ราย และมีพื้นที่ทั้งหมดใน 3 อำเภอที่ขึ้นทะเบียนสิ่งบ่งชี้ทางภูมิศาสตร์ กับกรมทรัพย์สินทางปัญญา (Geographical Indication หรือเรียกสั้นๆว่า GI ) เมื่อปี 2554 ประกอบไปด้วย อ.พุทธมณฑล อ.นครชัยศรี และ อ.สามพราน นั้นล้วนเป็นความทุ่มเท อุตสาหะของคุณประวิทย์และชาวสวนส้มโอนครชัยศรีที่ดำรงรักษาไว้จนมีชื่อเสียงและเป็นเอกลักษณ์ประจำจังหวัด

กว่าจะมายืนจุดนี้ต้องผ่านปัญหามาหลายอย่าง แต่ก็ผ่านมาได้

แหล่งอ้างอิงข้อมูล

คุณประวิทย์ บุญมี ประธานเครือข่ายวิสาหกิจชุมชนส้มโอนครชัยศรี
เลขที่ 26/1 หมู่ 8 ตำบลท่าตลาด อำเภอสามพราน จังหวัดนครปฐม 73110

เรื่อง/ภาพโดย: ณัฏฐ์ คำวิชัย ทีมงานรักบ้านเกิด
   
พยากรณ์อากาศ
วันที่ 19 ตุลาคม พ.ศ.2560
กรุงเทพมหานคร
24-30°C
เชียงใหม่
20-28°C
นครราชสีมา
22-28°C
ชลบุรี
25-30°C
นครศรีธรรมราช
26-32°C
ภูเก็ต
25-30°C
Your browser is out-of-date!

Update your browser to view this website correctly.Update my browser now

×